De Langbroeker Wetering - 6 – Kasteel na kasteel

Op onze
tocht, de 19e eeuwse dominee Jacobus Craandijk achterna,
verlaten Gerard Kuit en ik Cothen. We nemen de brug de Kromme Rijn
over, waarvan je nog een mooi uitzicht hebt op kasteel Rhijnestein en
slaan de Graaf van Lijnden van Sandenburgweg in, de provinciale weg
richting Utrecht.




Na een paar
kilometer stoppen we bij een parkeerplaatsje. Hier ligt, in het bos
verscholen, kasteel

Read More

De Langbroeker Wetering - 5 – Werkhoven en Cothen

Op zijn tocht langs de Langbroeker Wetering wandelde dominee Craandijk in 1883 van kasteel Beverweerd,
door het bos, naar ridderhofstad Sterkenburg. Maar ‘… behoeven
wij niet al te zuinig te zijn met onzen tijd, dan kunnen wij het dorp
Kothen, dat met zijn kerk en zijn molen voor ons in het groen ligt,
nog wel bezoeken…’.



Omdat ook Cothen een kasteel heeft
lijkt die omweg ons een goed idee.

Read More

De Langbroeker Wetering 4 – Beverweerd

Een smal weggetje evenwijdig aan de
Kromme Rijn, die buiten het zicht achter het weiland aan de
linkerkant stroomt, voert ons naar het bos bij Beverweerd. Tot voor
kort stonden er flinke eiken langs dit laantje maar die zijn niet
lang geleden gekapt. Gerard veronderstelt dat ze ziek waren, maar we
zien maar één rotte stam tussen de trieste stompen.




We parkeren de auto tegenover het

Read More

De Langbroeker Wetering 3 – Frisse weiden en een heldere vliet.

‘Van het edele huis Rijsenburg,
het eerste dat wij aan de Wetering zouden hebben gevonden, als wij
een eeuw vroeger hadden geleefd, is niets meer over dan een poortje.’
Meldt dominee Craandijk al in 1883, ‘…maar zulk een poortje
kan er wel eens geestig en schilderachtig uitzien. De laan achter het
ons reeds bekende Rijsenburgsche kerkje loopt er regt op aan.’




Ruim honderd jaar later rijden

Read More

De Langbroeker Wetering 2 – Rijsenburg

Het dorp Rijsenburg is gesticht bij een
kasteel dat ooit aan de Langbroeker Wetering lag. Het was een
engdorp, waar akkerbouw bedreven werd op een eng, een hoger gelegen
stuk land, tegen de Utrechtse Heuvelrug aan. De moeraslanden langs de
Kromme Rijn, ooit de hoofdstroom van de Rijn voordat die in 1122 bij
Wijk bij Duurstede afgedamd werd, waren daar minder geschikt voor.
Halverwege de 12e

Read More

De Langbroeker Wetering 1 – De Stichtse Lustwarande

‘Nagenoeg
evenwijdig met den schoonen straatweg tusschen het station
Zeist-Driebergen en het bloeijende dorp Doorn loopt de Langbroeksche
Wetering.’ Zo
begint dominee Jacobus Craandijk in 1883 zijn verslag van een
driedaagse wandeltocht, van Zeist langs de wetering, met een lus via
Wijk bij Duurstede, over de Rijndijk naar Amerongen en terug langs
Leersum en Doorn. Samen met tekenaar Gerard

Read More

De Zuiderzee deel 12 – Erfgooiers en de Gooise matras

Voor de kerk van Huizen staat een groot
ANWB-bord waarop de geschiedenis van de Erfgooiers uitgelegd wordt.
Vanaf hier zouden we de Erfgooiersroute kunnen volgens, langs de
mooiste gedeelten van het Gooi. We doen het niet, maar kunnen wel
even stilstaan bij de bijzondere geschiedenis van de Erfgooiers.





In de middeleeuwen waren vrije boeren
vaak georganiseerd in zogenaamde Marken. Binnen de

Read More

De Zuiderzee deel 11 – Het oude dorpscentrum van Huizen

Huizen profileert zich als de haven van
het Gooi, lees ik op de website van de gemeente. Maar zoals we gezien
hebben zijn een aantal van de historische panden eigenlijk
reconstructies van wat er ooit geweest is.





De haven was, zeker in de 19e eeuw, wel
belangrijk voor het dorp en omgeving. Ruim 100 vissersscheepjes
bevoeren toen vanuit Huizen de Zuiderzee. Met de aanleg van de

Read More

De Zuiderzee deel 10 – Naar de haven van Huizen

'De zee, de zee ! Welk Hollandsch hart
klopt niet van geestdrift en verrukking, als het oog de zee
aanschouwt !' Zo jubelt prof. J.A. De Rijk, in zijn 'Wandelingen door
Gooi- en Eemland', als hij beschrijft hoe hij, aan het begin van de
20ste eeuw, aan de oever van de Zuiderzee staat.




Wij hebben het water, van wat nu het
Gooimeer heet, niet meer gezien sinds Muiderberg. En ook op weg van

Read More

De Zuiderzee deel 9 – Van Naarden naar Oud-Valkeveen

Jac. Thijsse schrijft het al, in zijn
Verkade-album uit 1915, als hij van Naarden verder wandelt, richting
Huizen: 'We loopen nu echter maar voort langs den Zanddijk. Een
openbare weg is dat eigenlijk niet, maar dat is des te rustiger.'




Er was toen geen weg, langs de
Zuiderzeekust, van Naarden naar Huizen en die is er nu nog steeds
niet. Maar rustiger is het er niet op geworden. Naarden

Read More

De Zuiderzee deel 8 – Naarden, kerk, stadhuis, haven en Jan Comenius

Van de Utrechtse poort naar het
stadhuis is maar een kippeneindje. Toch ga ik, op het kleine pleintje
tussen stadhuis en kerk, even op een bankje zitten, terwijl Gerard om
de kerk heen loopt om foto's te maken.




Voor me staat het standbeeld van Jan
Comenius, een bebaarde man met een keppeltje op en een lang gewaad
aan. Hij houdt z'n handen voor zich, alsof hij iets aan het uitleggen
is.

Read More

De Zuiderzee deel 7 – Naarden Vesting, Promers bolwerk en Utrechtse poort

Op een prachtige, frisse, lente-ochtend
rijden we opnieuw naar Naarden. We nemen de A1, richting Amsterdam,
maar verlaten die ter hoogte van Naarden-Bussum om verder te gaan
over de oude rijksweg.




Zo passeren Gerard en ik hotel Jan
Tabak. Ik had onthouden dat de oude herberg afgebrand was en dat er
daarna een witte, moderne, blokkendoos voor in de plaats gebouwd is.
Dat klopt op zich wel,

Read More

De Zuiderzee deel 6 – Naarden, beschermd, maar ook gevangen in zijn vesting

Dominee Craandijk vond Naarden maar
niets. Hij schrijft wel over de Herberg Jan Tabak, buiten het stadje,
die Constantijn Huygens al bezocht in 1692, toen hij pas gebouwd was:
'De overlevering zegt, dat de stichter een tabaksverkooper uit de
hoofdstad was, die in den winkel gestopte pijpen verkocht, en
daarmede, behalve een bijnaam, een aardig fortuin won.'




Maar het vestingstadje zelf

Read More

De Zuiderzee deel 5 – Naar Naarden

'Van Muiderberg wandel je heel prettig
verder langs de zee, eerst langs een paar waterplasjes en dan over
een hoog, zandig buitenland...', schreef Jac P. Thijsse in 1915.




De snelste route van Muiderberg naar
Naarden gaat tegenwoordig over de A1. Ten noorden van het stadje
loopt die snelweg vlak langs de oude Zuiderzeekust. Je hebt daar een
mooi uitzicht op het water aan de ene kant en de

Read More

De Zuiderzee deel 4 – Muiderberg, rechthuis, tram en brink

De weg langs de Joodse begraafplaats,
die naar het Rechthuis en de Brink van Muiderberg voert, heet de
'googweg'. Dat heeft niets te maken met een synagoge, die je hier
misschien zou vermoeden. De weg is genoemd naar het riviertje de
Goog, dat hier vroeger naar de Vecht stroomde.









Langs deze route kwam je vroeger het
dorp binnen. Een van de eerste huizen die je zag was een herberg, die

Read More

De Zuiderzee deel 3 – Muiderberg, de Joodse begraafplaats

Afgezien van het echobos en de
Zuiderzeekust, die van Muiderberg een attractie maakten voor
ontspanning zoekende stedelingen, is het dorp ook opmerkelijk door
bezienswaardigheden van heel andere aard. De voormalige Lutherse (nu
algemene) begraafplaats en de Joodse begraafplaats.




De laatste is de grootste van zijn
soort in Nederland. Als je vanaf de kerk komt en min of meer
rechtdoor

Read More

De Zuiderzee deel 2 – Naar Muiderberg

Het
is een smal weggetje dat langs de oude Zuiderzeedijk van Muiden naar
Muiderberg loopt. Voor het grootste deel onderlangs de dijk, zodat je
maar af en toe een glimp van het IJmeer kunt zien. Aan de andere
kant, rechts van ons, is het uitzicht ruim, over weids
polderlandschap.




Dit
stuk heet 'de Noordpolder beoosten Muiden', volgens mijn
topografische kaart uit de jaren '70. De sloten

Read More

De Zuiderzee deel 1 – Naar de kust

De reeks over de
Zuiderzee is een project waar we op dit moment nog aan werken. De
eerste hoofdstukken zijn geschreven in 2010, momenteel zijn we bezig
aan deel 12. Om de lezers niet te lang te laten wachten zullen we de
komende maanden vast een aantal hoofdstukken plaatsen.



Niet ver van mijn huis is een
heuveltje, dat de Lazarusberg wordt genoemd. Veel stelt het niet
voor, ondanks die

Read More

De Veluwe deel 14 – De Steeg, de Posbank en kasteel Rosendael

Dit laatste hoofdstuk is in 2002 geschreven als aanvulling op de eerdere afleveringen uit 1998-99.




Volgens Craandijk zou de Steeg
eigenlijk de Middachtersteeg moeten heten. Het dorp is in de late
middeleeuwen ontstaan aan de weg van Arnhem naar Dieren, vlak bij het
kasteel. De dominee noemt het '…een gansch nieuwe plaats, met
nette huizen, waar in den zomer kamers worden verhuurd, een

Read More

De Veluwe deel 13 – De Middachter allee en kasteel Middachten

Onderstaande tekst is in 2002 geschreven als aanvulling op de eerdere hoofdstukken uit 1998-99.
Dominee Craandijk rijdt met de stoomtram door Ellecom over de vermaarde Middachter allee. Wij doen dat in tegenovergestelde richting en in mijn herinnering is het een mooie, licht oplopende, weg met hoge beukenbomen aan weerskanten. Rond 1900 moet het hier nog veel mooier zijn geweest, om niet te

Read More

De Veluwe deel 12 – Dieren en Ellecom

Na aflevering 11 breekt het verslag van onze rondrit over de Veluwe af. Ik weet niet meer precies waarom ik tot het besluit kwam om de rest van de tocht niet meer te beschrijven, maar ik denk dat er verschillende redenen waren. Ten eerste begon het te regenen. We zijn de auto nog maar een paar keer heel eventjes uit geweest en hebben dus het landschap niet meer zo uitgebreid tot ons genomen als

Read More

De Veluwe 12 - Nationaal Park Veluwezoom

Het Nationaal Park Veluwezoom omvat uitgestrekte naald- en loofbossen, heidevelden, zandverstuivingen en landbouwgronden. Het is grotendeels tijdens de laatste ijstijd gevormd en de door de gletsjers opgestuwde zandmassa’s reiken tot 110 meter boven NAP. Daarmee is het een van de hoogst gelegen gebieden van Nederland.


Het vormt tevens een van de grootste aaneengesloten natuurgebieden van ons

Read More

De veluwe 11 - Nog een keer het badhuis in Laag Soeren

Craandijk arriveert ’s avonds in Laag Soeren. Hij komt met de trein uit Dieren en maakt onderweg kennis met gasten van het hotel en het badhuis. Na een wandelingetje in het maanlicht merkt hij op dat ‘de ligging van het landgoed eenzaam is’ en dat je het moet treffen met het gezelschap: ‘We kunnen ons voorstellen, dat de een er vriendelijke herinneringen van meeneemt, terwijl een ander aan

Read More

De Veluwe 10 - Soeria en Bethesda

‘Maar wie hier kwamen waren geen lustige jagers, die het windsnelle hert vervolgden, of wandelaars, die er alleen uitspanning en natuurgenot zochten, om na enkele uren omzwervens in de woeste bospaden en onder de dichte loofgewelven weer elders heen te trekken. (...) ’t Waren voor verreweg het grootste deel kranken, die er genezing kwamen vragen.’ Zo schrijft dominee Craandijk.
In Laag Soeren

Read More

De Veluwe 9 - Laag Soeren

Vlak buiten Eerbeek stoppen we voor een kopje koffie bij cafe-restaurant ‘de Heideroos’. Terwijl we op het terras zitten wordt er een gezelschap afgeleverd dat in een huifkar, getrokken door een tractor, een tochtje door de omgeving maakt. De tafeltjes zijn al gereserveerd, waarschijnlijk heeft de restauranthouder een overeenkomst met de trekkerchauffeur, om hier te stoppen voor de koffie. Een

Read More

De Veluwe 8 - De Loenermark en het Huis te Eerbeek

‘Ter plaatse waar een breede zandweg, die van den grintweg tusschen Soeren en Loenen komt, den onzen kruist, om verder naar Hall te leiden, begint de landstreek in schoonheid te winnen. Zij wordt meer boschrijk, het hout wordt kloeker, het groen dichter en voller.’ Schrijft Dominee Craandijk in zijn wandelingen door Gelderland.'Tusschen dennen en berken, beuken en eiken, eikenwallen en

Read More

De Veluwe 7 – De Loenense waterval

Een bospaadje, links van de weg van Beekbergen naar Loenen, voert naar de Loenense waterval. Al in de dagen van Craandijk was dit een toeristische attractie. ‘Onder het zeer weinige dat ons aangaande den omtrek bekend was, behoorde de wetenschap, dat er op eenigen afstand een niet onaanzienlijke val werd gevonden. (...) Afgedaald van den hoogte komen wij op het pad langs de beek, een laantje van

Read More

De Veluwe 6 - Beekbergen en omgeving

Aan het eind van de mooie Berg en Dalweg, die golvend tussen de bossen van Hoenderloo naar Beekbergen gaat, rijden we een wildrooster over. We slaan hier linksaf de Arnhemseweg op, een zijtak van de A-50, de grote weg van Arnhem naar Apeldoorn.  Het rooster, dat bestaat uit een uitholling in de weg met metalen spijlen erover, moet voorkomen dat het wild zich op de drukke verkeersweg waagt. De

Read More

De Veluwe 5 - Stuifzand, bos en campings

Voor een doorgaande weg is de N304 een hele mooie. Ter weerszijden golven de bossen en heidevelden. In het zuiden ligt het park de Hoge Veluwe, ten noorden het uitgestrekte militaire oefenterrein, het Harskampse zand. Honderd jaar geleden was dit een grote, kale heide- en zandvlakte. Nu maakt het de indruk aaneengesloten bos te zijn, maar wat verder van de weg is toch nog de nodige heide te

Read More